güvenilir kaynak casibom giriş maritbet
SON DAKİKA
Hava Durumu

DİZİ SERANOMİSİNİN ARDINDAKİ TARİHİ GERÇEKLER

Yazının Giriş Tarihi: 18.12.2020 21:48
Yazının Güncellenme Tarihi: 18.12.2020 21:48

 

1.3. Mevcut Askeri Ocakların Durumu

Osmanlı Devleti kuruluş ve yükselme devrinde dünyanın en azametli ordusuna sahipti. Ancak bu büyük ordunun yaşaması hemen hemen devletin bütün kurumlarının eksiksiz görevlerini yerine getirmesine bağlıydı. XVI. yüzyılın son çeyreğinden itibaren devlet kademelerinde çıkan idari ve mali aksaklıkların orduya yansımasıyla birlikte orduda da bozulmalar baş göstermiştir. Osmanlı askeri gücünün başında Yeniçeriler ve Tımarlı Sipahiler olmak üzere iki sınıf teşkilatlanma gelir(Gölen,1999:4). Yeniçeri ocagının kuruluşundan önce, Osmanlı Devleti’nin askeri gücü “yaya ve müsellem’ diye piyade ve süvari olmak üzere, ancak savaş zamanında ve gerektiğinde toplanan, sadece Türklerden oluşan bir askeri sınıfa 17 dayanmaktaydı. Bunlar savaş zamanlarında sefere katılırlar, savaş bittikten sonra, devletin kendilerine tahsis ettiği çiftliklerde, her türlü vergiden muaf olarak tarımla uğraşırlardı. Osmanlıların Rumeli tarafına geçişi (1357) ile beraber, devletin toprakları genişlemeye başlamış, merkezden uzak bu bölgelerde tutunmanın ve daha da ileriye gitmenin “daimi bir ordu” ile mümkün olabilceği anlaşılmış, yaya ve müsellemlerin bu yeni duruma kâfi gelemeyeceği kanaati hâsıl olmuştur. Bu düşünce ile, daha Önce, Orhan Bey (1326-1359) devrinde, bizzat Orhan Bey’in emriyle, o sıralarda Bilecik Kadısı bulunan Çandarlı Kara Halil’in “yaya ve müsellernler’in teşkilindeki gayretine binaen, I.Murad’ın yine bu zata Acemi Ocağı ile Yeniçeri Ocağı’nı kurdurduğu bilinmektedir (Uzunçarşılı, 1984:146). Yeniçeri Ocağı’nın temel prensibi, savaşlarda esir alınan erkeklerle Osmanlı Devleti’nin sınırları dahilindeki Hıristiyan ailelerin çocuklarından devşirilenlerin, Müslüman-Türk ailelerin yanında, belli bir süre içinde eğitildikten sonra ocağa kabul edilmesi idi. Yeniçeriler devşirme” adı verilen bir sistemle genellikle Arnavut, Sırp, Boşnak, Rum, Bulgar ve Ermeni çocukların küçük yaşlarda toplanıp Istanbul’daki okullarda İslami prensipler üzerine yetiştirilmesiyle oluşturulan maaşlı askerlerdi (Ubucinı,t.y: 401). İlk zamanlarda büyük bir fedakârlık ve feragat sahibi olan yeniçeriler, savaşlarda olağanüstü yiğitlik ve kahramanlık göstermekteydiler. Askeri disiplin, itaat, düzen ve yasalara son derece bağlıydılar. Ancak kazandıkları zaferlerle gittikçe gururlanmaya ve bununla beraber şımarmaya başlamışlardı. Şımarıklıkları ayaklanmalara neden olmuş ve bunlar birbirini kovalar duruma gelmişti. Disiplin ve itaatten uzaklaşan yeniçeriler, ülke ve ulus için birer tehdit olmaya başlamışlardı. Gâvur icadı olduğunu ileri sürerek yeni silahları istemez ve yeni sisteme, eğitime uymaz olmuşlardı. Ocağa kanun harici adam alınması, ayrıca makam ve mevki hırsı ile vezirlerin ve ağaların kendi arzularına hizmet etmek için yeniçerileri isyana teşvik etmeleri de ocağm nizamının bozulmasına neden olmuştu. Bu yüzden de, savaşlardaki başarısızlıklar birbirini takip etmişti (Uzunçarşılı,1988:477). Sultan Orhan zamanında, Müslüman ve devşirilen Gayr-i Müslim çocuklardan oluşturulan ve özel olarak üzerlerine görevliler verilerek, özel kıyafetler dikilerek bütün askerlerden vazifece üstün kılınan Yeniçeri Ocağı bir zamanlar kanunların aydınlatıcısı iken, zamanla yaptıkları kanunsuzluklarla, kanun tanımaz 18 tavırlarıyla hata ve kusurları yaptıkları iyiliklere galip olacak duruma gelmişti (Esad Efendi,2005:55). Gerçekten. Yeniçeri Ocağı kuruluşundan XVIII. yüzyılın ilk çeyreğine kadar, Osmanlı Devleti’nin askeri gücü olarak, önemli fütühatın gerçekleşmesinde ve imparatorluk coğrafyansın genişlemesinde önemli bir rol oynamıştı. Yaklaşık iki asır kadar büyük hizmetleri görülen bu ocak, Osmanlı Devleti’nin ihtişamlı günlere ulaşmasında, bir dünya devleti, yani güdülen değil, güden, dünya siyasetine yön veren bir devlet olmasında önemli bir paya sahiptir (Beyhan,1999:259). Tımarlı Sipahiler denen Eyalet Askerleri’ ise; kendilerine verilen topraklar karşılığında savaşa gitmekle yükümlüydüler. Ordunun temelini oluşturan bu sınıftı. Ayrıca bu askerler toprak gelirinin her üçbin akçesi için bir asker yetiştirmek zorundaydılar. Askeri araziler ancak sipahi lerin oğullarına verilirdi. Ancak Osmanlı Devleti’nin duraklama devrinden itibaren tımarlı sipahilerinsayısı gittikçe azalmaya başladı. Askeri araziler alınıp satılan bir eşya durumuna dönüştü (Ubucını, T.Y:399;Gölen, 1999:4). Her iki askeri sınıfın da çok sert kuralları olup bu kuralların haricinde icraat yapmanın cezası idam dahi olabilmekteydi. Mükemmel bir disiplin yapısına sahip ordunun özellikle de Yeniçeri Ocağındaki bozulmanın nedeni, ocağa usulsüz adam alınması sebebiyle ocak rnevcudunun aşırı şekilde artmasıdır. Ocak mevcudunun aşırı artışı karşısında devletin yegane görevi yeniçerilerin maaş ve ulufelerini ödemek olmuştur. Devlet, bu masrafları ödemek için her türlü çareye başvuruyor, ancak istenilen sonuca bir türlü ulaşamıyordu. Ocaktaki yolsuzlukların bir türlü önlenememesi Yeniçeri Ocağı’nda ıslahat düşüncesini de beraberinde getirdi (Ubıcını,T.Y.:402-403) Ordudaki bozulma sadece Yeniçeri Ocağı’yla sınırlı kalmayıp, devletin sınırlarının genişlemesinde esas askeri kitleyi oluşturan tımarlı sipahi denilen eyalet askerlerine de yansımıştır. Kanuni döneminde 200.000 kişiye kadar yükselen sipahi sayısı XVII. yüzyılın başlarında 7-8 bin kişi seviyesine kadar düşmüştür. XVII. - XVIII. yüzyıllarda tımarlı sipahiler asil vazifeleri olan savaşmaktan ziyade; sık sık ayaklanıyorlar, düşmanın önünde reislerini öldürüyor, siyasi karışıklıklarda silah zoruyla taraf tutuyorlardı. Sipahiler askerlik mesleğini yerine getirmedikleri gibi 19 halka eziyet yapıyorlar,’’ salma” adı altında halktan zorla para topluyorlardı (Ubucını, T.y:399; Gölen,1999:5). Osmanlı ordusundaki başarısızlığın sebeblerini, II. Mahmud Döneminde Türkiye’ye gelip dörtyıl hizmet eden Prusyalı Yüzbaşı Van moltke şu şekilde özetlemiştir; Birincisi hep şikâyet edile gelen bilgisizlik ve temel eğitim eksikliğidir. İleri yaşlarda askeri okullara gelen öğrencilerinin ancak beş altı yı1 sonra askerlik ve fen dersleri görebilecek seviyeye gelmekteydiler. Ikincisi, asker alımındaki bozukluktur. Osmanlı ordusunu düzenlemek ve modernleştirmek üzere gelen yabancı subaylar, asker alma sisteminin bozuk, düzensiz ve haksız olduğu üzerinde durmuşlardır (Lewis,1991:84). Üçüncüsü, ordudaki yetişmiş eleman yetersizliğidir. Subay ve komutanların çoğunluğu tahsil görmemiş, ancak imzalarını atacak kadar yazı bilen kimselerdi. Subay ve komutanlann bu durumu askerlere de sirayet etmekte ve disiplinsizliğe neden olmaktaydı (Er,1999:208). Askeri bir devlet olan Osmanlı Devleti’nde reform ve yenileşme hareketlerinde askeri meseleler üzerinde önemle durulurdu. Çünkü askeri işler diğer tüm girişimlerin temeli olarak kabul ediliyordu. Bunun yanında, kendi silah ve savunma araç-gereçlerini geliştirmiş olan Avrupa ülkeleri de askeri alanda açık bir şekilde Osmanlı’nın önüne geçmişlerdi. Bu olay, Osmanlı ordusunun girdiği savaşlarda yenilgiye uğramasıyla açık bir şekilde ortaya çıkmıştı. Ayrıca Osmanlı Devleti kendisine karşı kurulmuş ittifaklara ve yabancıların heveslerine karşı durabilmek için ordusunu ıslah edip güçlendirmek zorundaydı (Zakia,1999:250).

YAZARIN DİĞER YAZILARI

    En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.