güvenilir kaynak casibom giriş maritbet
SON DAKİKA
Hava Durumu

OSMAN GAZİ’DEN MEHMET VAHDETTİN’E KADAR GEÇEN DÖNEME AİT OSMANLI BAŞBAKANLARI, OSMANLI SADRAZAMLARI VE ÖZ GEÇMİŞLERİ -2

Yazının Giriş Tarihi: 18.12.2020 21:48
Yazının Güncellenme Tarihi: 18.12.2020 21:48

Halil Paşa İstanbul’da vezirlik görevine devam etti. Bu görevde iken kendinin büyük katkı yaptığı İspanya’ya karşı Fas ve Hollanda ile ittifak konusunu da konuşmak üzere “Cornelius Haga” adlı bir Holllanda elçisi 17 Mart 1612’de İstanbul’a geldi. Halil Paşa ve diğer divan vezirleri ile görüşmeler yaptı ve Padişah huzuruna çıktı. Fakat Akdeniz’de İspanyollara karşı Osmanlı-Fas-Hollanda ittifakı konusunun sonuç verici olmayacağı aşikardı. Bir taraftan Osmanlı tarafındaki Halil Paşa’nın Osmanlı politikasına etkisi çok azalmıştı ve diğer taraftan Hollandalılar 1609’da İspanya ile bir ateşkes imzalamışlardı. Bu ateşkes ta 1621 sonuna kadar yürürlükte kalıp İspanya ve Hollanda arasında bir nebze barış sağladı.

1613’de Öküz Mehmet Paşa’nın yerine ikinci defa Kaptan-ı Derya görevine getirildi. Bu görevle Mayıs 1614’de 45 parça kadırga ile sefere çıktı. Bu seferde Malta adasına asker çıkarıp etrafı vurdu. Oradan sonra Trablusgarp’a yöneldi. Burada “Dayı” olan ve merkezden gönderilen Osmanlı valilerini eyalet işlerine karıştırmayan “Safer Dayı”‘yı ele geçirip idam ettirdi. Bundan sonra İstanbul’a döndü.

1617’de Damat Halil Paşa Öküz Mehmet Paşa’nın azledilmesi üzerine 1. kez sadrazamlık görevvıne getirildi. Bu sırada doğuda devam eden Şah Abbas’a karşı yapılmakta olan 1603-1618 Osmanlı-Safevî Savaşı için serdar-ı ekrem tayin edildi ve doğuda cepheye gitti. Sadrazam İran cephesinde iken iken İstanbul’da sedaret kaymakamlığınını Sofu Mehmed Paşa yapmaktaydı.

Bu sırada İstanbul’da çok önemli olaylar ortaya çıktı ama Sadrazam olan Damat Halil Paşa bunlara hiç etki yapamadı. Sultan I. Ahmet birden hastalanıp 22 Kasım 1617’de oldu. Sofu Mehmed Paşa ve saray ileri gelenleri sultanlığın “babadan-oğula geçme” prensibini bozarak yeni olarak “ekberiyet” prensibini getirdiler. Buna göre III. Mehmed’in oğlu ve I. Ahmed’in kardeşi olan I. Mustafa’yı tahta çıkardılar. Fakat I. Mustafa üç ay kadar süren bir saltanattan sonra, aklı dengesi yerinde olmaması nedeniyle, 26 Şubat 1618’de tahttan indirilip 15 yaşındaki I. Ahmed’in oğlu II. Osman tahta geçirildi. Temmuz 1618’de İstanbul’da Sadrazam Kaymakamı olan Sofu Mehmed Paşa azledildi ve Öküz Kara Mehmed Paşa İstanbul’da sedaret kaymakamlığına getirildi.

1618’de sadrazam ve serdar-ı ekrem olan Damat Halil Paşa, İran’da 1618’de Şah Abbas’ın boşalttığı Tebriz’i ele geçirdi. Ama oradan Erdebil’e yürümekte iken Pül-i Şikeste‘de İran ordusunun bir pususuna düştü ve Osmanlı ordusu büyük bir bozguna uğradı. Bundan sonra İran’la, 26 Eylül 1618’de Serav Antlaşması imzalandı.Bu başarısızlığı üzerine II. Osman 18 Ocak 1619’da Damat Halil Paşa’yı sadrazamlık görevinden aldı.

 Damat Halil Paşa İstanbul’a dönüp Üsküdar’da Pir Aziz Mahmut Hüdai Efendi dergahına çekildi. Pir Aziz Mahmut Hüdai aracılığı ile II. Osman’nın I. Ahmet ölümü ile kendisine padişahlık verilmemesi dolayısıyla olan küskünlüğü giderildi.

1620 yılında Damat Halil Paşa üçüncü kez Kaptan-ı Derya olarak görevlendirildi.

Bu görevde iken Genç Osman olayı ile II. Osman’ın katli ve I. Mustafa’nın ikinci defa tahta çıkarılması ve bunlara dolayısıyla çıkan keşmekeş ve karışıklıklar sırasında I. Mustafa’nın annesi Valide Sultan 3 defa Damat Halil Paşa’ya sadrazamlık teklif etti. Ama Damat Halil Paşa bu anarşik durumda sadrazam olmayı reddetti. 1620 yılı sonlarına doğru kaptan-ı derya görevinde de azledildi.

Altı ay sonra 1621’de 4. kez kaptan-ı derya oldu. 1623’de bu görevden azledilerek yerine Topal Recep Paşa kaptan-ı deryalık görevine getirildi. Bu azilden sonra Damat Halil Paşa Malkara‘ya sürgüne gönderildi.

8 Şubat 1626’da yeni bir sadrazam tayin edilmesi için sedaret kaymakamı olan Topal Recep Paşa konağında bir meşveret meclisi toplanıp buna devlet ricali vezirler ve ulema katıldı. Bu toplantıda ilk defa bu devlet ricalinin oylaması ile bir sadrazam adayı seçildi. Müezzinzade Filibeli Hafız Ahmed Paşa sadrazamlıktan azledilerek yerine Damat Halil Paşa seçilmesi önerisi padişah IV. Murat’a sunuldu. Padişah bunu kabul ederek Damat Halil Paşa 2. kez sadrazamlığa getirildi. Damat Halil Paşa kışın çok soğuk olmasına aldırmayarak alayla Üsküdar’a giderek o yaz İran’a sefer yapmak için hazırlıklara başlamak üzere orada ordugaha çekildi. Damat Halil Paşa orduyla İran cephesine hareket edip yolda iken Erzurum‘da Abaza Mehmet paşa‘nın isyan etmiş olduğu haberini aldı. Bunun üzerine Damat Halil Paşa’nın ordu ile Abaza Mehmet Paşa isyanını bastırmak için Erzurum’a yürüdü. Erzurum’u 70 gün kuşatmaya aldı ama Abaza Mehmet Paşa’nın direnmesi dolayısıyla bu şehri almada başarısız kaldı. Doğuda kış mevsiminin erken gelmesi nedeniyle, kış harekatına hazır olmadığı için, Damat Halil Paşa Erzurum kuşatmasını kaldırıp ordu ile Tokat ordugahına çekildi. Bu başarısızlığı dolayısıyla 16 yaşına girip ilk defa devlet kararları almaya yetişkin olduğu kabul edilen IV. Murat’ın ilk politik icraatı olarak 6 Nisan 1628’de Damat Halil Paşa sadrazamlıktan azledildi.

Bundan sonra Damat Halil Paşa emekli yapıldı ve İstanbul’da yaşamaya başladı. 1629’da bu şehirde vefat etti. Üsküdar’da şeyhi olan Aziz Mahmud Hüdayı Efendi dergahı yanında yaptırmış olduğu türbesine defnedildi.

Değerlendirme

Damat Halil Paşa, Uzunçarşılı’ya göre;

Orta dereced bir hükümet başkanı olup, iki defaki sedaretinde başarılı bir iş göremedi… Dört defa tayin edildiği Kaptan-ı Deryalıkta yüz ağartmıştır.

Yaşayıp görev yaptığı dönemlerde Genç Osman olayları anarşisi devirlerinin tehlikelerinden mürşiti olduğu Şeyh Aziz Mahmud Hüdayı’nın koruyup desteklemesi ile kurtulmuştur.

İkinci defa sedaretinde İran seferine çıktığını Üsküdar’da mürşidi olan Şeyh Aziz Mahmud Hüdayi’ye bildirmek için gittiğinde Şeyh ona “A beyim bir defa daha serdar olmuş idin” deyip daha önceki serdarlığı sırasındaki başarısızlığını öne sürüp yeni görevinde de başarısız olacağını ima etmiştir. Damat Halil Paşa buna çok üzülüp Şeyh’in huzurundan hüzünlü olarak ayrılmıştı.

Eserleri

Damat Halil Paşa Fatih‘te Millet Kütüphanesi civarında camii, çeşme ve sebili vardı. Üsküdar’da Hüdai Efendi Dergahı yakındaki “Kapıcı Tekkesi”‘ni de Damat Halil Paşa yaptırmıştır. Hüdayı Dergahı yakında olan türbesi, çeşmesi ve sebili Sultan Ahmet Camii mimarı Sedefkâr Mehmet Ağa‘nın eseridir.

Hakkında Vasafi tarafından yazılmış Tarih-i Halil Paşa adlı tercüme-i hali ve yine aynı yazar tarafından hazırlanmış ve muhaberelerini anlatan Gazaname-i Halil Paşa adlı yazma eserler İstanbul kütüphanelerinden Esat Efendi kütüphnesinde bulunmaktadır.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

    En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.